Trẻ đi học không phải chỉ để được giữ an toàn, ăn đúng giờ, ngủ đúng giấc. Con cần nhiều hơn thế và đồng bộ ở các khía cạnh: thể chất, nhận thức, kỹ năng xã hội, ngôn ngữ, tự chăm sóc và thẩm mỹ.

Tuy nhiên, từ thay đổi tư tưởng về mô hình mẫu giáo kiểu cũ chỉ là để trông trẻ tới việc thúc đẩy sự phát triển toàn diện về kỹ năng và nhận thức của trẻ không hề dễ dàng. 

Thay đổi tư tưởng “đi mẫu giáo” là “trông trẻ”: dễ hay khó?

Mẫu giáo kiểu cũ chưa mang lại sự phát triển cho con

Thời trước, phụ huynh phần lớn trưởng thành trong môi trường thiếu thốn, cha mẹ bận rộn lo cơm áo gạo tiền chứ không mấy người quan tâm gửi trẻ đi mẫu giáo thì được học gì. Quan niệm lúc đó là đi mẫu giáo để có người trông nom, giỏi thì thuộc được thơ, hát được vài bài hát, đâu có đặt ra nhiều tiêu chuẩn hay phương pháp gì. Cho đến hiện tại, dù chương trình giáo dục mầm non đã được cải tiến nhiều, vẫn tồn tại những suy nghĩ cho rằng trường mẫu giáo chỉ là nơi bố mẹ gửi con trong thời gian đi làm, không kỳ vọng và cũng không đánh giá cao những gì trẻ phát triển được từ trường lớp. 

Thay đổi tư tưởng “đi mẫu giáo” là “trông trẻ”: dễ hay khó?

Phát triển thể chất không phải là chỉ có chuyện ăn gì, ăn ít hay nhiều

Để trẻ em lớn lên khỏe mạnh, điều quan trọng là các con phải được hoạt động thể chất và ăn uống lành mạnh mỗi ngày. Muốn con phát triển những thói quen có thể tồn tại suốt đời, một lối sống tích cực, năng động phải được duy trì ngay từ giai đoạn mẫu giáo. Hoạt động thể chất ở mọi lứa tuổi đều có lợi và với trẻ em thì nó không chỉ giúp các con khỏe, linh hoạt, phát triển xương, giảm nguy cơ bệnh tật mà còn cải thiện tâm trọng, phát triển cái tôi, lòng tự trọng và học tốt hơn. 

Vận động quá ít, chẳng hạn như không có không gian vận động, ngồi một chỗ quá nhiều, xem tivi, điện tử hoặc quá chú trọng và ăn uống… vẫn còn là vấn đề thường gặp ở các trường mẫu giáo hiện đại. Rất nhiều trường ở các thành phố lớn đông đúc không đảm bảo được không gian học tập và vận động của trẻ. Với trẻ mầm non 3-5 tuổi, con cần có ít nhất 60 phút vận động giải tỏa năng lượng (hoạt động thể chất ở cường độ trung bình như chạy nhảy đi bộ), đảm bảo sự vui nhộn, khuyến khích khám phá và thử những điều mới. 

Thông qua vận động, con có thể nhận thức về cơ thể (biết ngồi cạnh bạn chứ không phải là ngồi lên người bạn khác), kiểm soát cơ, thăng bằng và phối hợp (leo thang, mở cửa, mặc quần áo), biết về sức khỏe, dinh dưỡng (hình thành lối sống và sinh hoạt lành mạnh). Đặc biệt là phát triển kỹ năng tự lập, ví dụ như tự ăn, đánh răng, mặc quần áo, rửa tay… Phát triển thể chất trong những năm tháng ấu thơ là để trẻ học cách quản lý và kiểm soát cơ thể, cũng như nhận thức rõ hơn những gì về cơ thể con có thể và không thể làm. Ở trường mẫu giáo, giáo viên phải thực sự nắm được những cột mốc quan trọng trong phát triển thể chất để tạo cơ hội cho các con rèn luyện những kỹ năng này. 

Phát triển nhận thức không phải chỉ có chuyện biết đọc, biết viết hay nhớ được đồ vật, sự kiện

Thay đổi tư tưởng “đi mẫu giáo” là “trông trẻ”: dễ hay khó?

Khi công nghệ thông tin và tri thức ngày càng được phổ biến rộng rãi như ngày nay, đáng buồn là vẫn còn có những người cho rằng: “Mấy tuổi đầu đã biết gì mà học”. Giai đoạn mẫu giáo là thời điểm vàng để đặt nền tảng về nhận thức của trẻ trên 3 lĩnh vực chủ đạo là: nghiên cứu khoa học, khám phá xã hội và làm quen với Toán. Theo lý thuyết về các giai đoạn phát triển nhận thức của nhà tâm lý học phát triển Jean Piaget, độ tuổi mẫu giáo thuộc giai đoạn “tiền thao tác”, khi đó trẻ hình thành nhận thức từ chính những trải nghiệm trực tiếp thay vì những giảng giải bằng lời của người lớn. 

Phát triển nhận thức liên quan tới các kỹ năng liên quan tới học tập và tư duy. Nó không phải chỉ đơn thuần là con biết đọc biết viết hay nhớ các sự kiện, câu đố đơn thuần. Các kỹ năng này bao gồm: biết đặt câu hỏi, tăng khả năng chú ý, giải quyết vấn đề, phân biệt thị giác, so sánh, sắp xếp, tổ chức, hiểu đâu là sự thật/đâu là hư cấu, hiểu về nguyên nhân – kết quả và một số lý luận đơn giản. 

Khi trẻ mẫu giáo tới trường, con phải được chấp nhận và khuyến khích để phát triển khả năng nhận thức của mình.

Phát triển tình cảm, kỹ năng xã hội không phải chỉ là có thêm bạn bè

Theo một nghiên cứu của Mỹ, trẻ có trí thông minh cảm xúc sẽ có khả năng tập trung trong học tập tốt hơn và tạo dựng những mối quan hệ tích cực hơn. Giáo dục tình cảm, kỹ năng xã hội chủ yếu được thực hiện tích hợp trong những tình huống thực tế hằng ngày và nó bao gồm: điều chỉnh hành vi và cảm xúc, phát triển tình bạn, mối quan hệ lành mạnh với người lớn, tạo ra bản sắc cá nhân tích cực (biết yêu bản thân và xây dựng sự tự tin), phát triển trí nhớ, sự tò mò đối với thế giới và sự kiên trì. 

Trẻ vốn tò mò và chứa đầy cảm xúc. Khi ở bên cạnh những đứa trẻ khác ở trường mẫu giáo và nhận được sự hướng dẫn của giáo viên, con sẽ học cách phản ứng trong các tình huống xã hội và được giúp đỡ để điều hướng cảm xúc của riêng mình. Môi trường tạo ra ở trường mẫu giáo lúc này phải cho con cảm giác an toàn, được nuôi dưỡng, tôn trọng và yêu thương. 

Phát triển ngôn ngữ không phải chi là biết thưa gửi hay chào hỏi

Trẻ em có bản năng xã hội, vì vậy con cần các kỹ năng để truyền đạt ý tưởng và cảm xúc của mình. Phát triển kỹ năng ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo có nghĩa là con cần biết khái niệm về chữ, ngữ âm, cần biết cầm bút để vũ, cần biết nói và nghe (tham gia vào các cuộc trò chuyện, hỏi và trả lời câu hỏi, mô tả sự việc, thêm thắt chi tiết, nói rõ ràng…).

Phát triển ngôn ngữ cần được ưu tiên trong bất kỳ chương trình mẫu giáo nào bởi vì kỹ năng ngôn ngữ ảnh hưởng trực tiếp tới việc học của con sau này. Thầy cô giáo không cần phải dạy trẻ đọc nhưng cần phải đọc cho trẻ nghe hàng ngày, dạy con cách phát âm cũng như chuẩn bị cho con học cách đọc, viết một cách dễ dàng. 

Phát triển thẩm mỹ không phải chỉ là vẽ một bức tranh, hát một bài hát 

Giáo dục thẩm mỹ giúp trẻ hình thành nhận thức, hứng thú với cái đẹp trong thiên nhiên, đời sống và nghệ thuật, góp phần bồi đắp tư duy sáng tạo và sự phát triển toàn diện của trẻ. Lứa tuổi mầm non với độ nhạy cảm cao, trí tưởng tượng chưa bị giới hạn là thời điểm tuyệt vời để bắt đầu giáo dục thẩm mỹ. Từ lâu, các trường mẫu giáo đã thực hiện giáo dục thẩm mỹ qua những tiết học tạo hình, tô màu, vẽ tranh, hát nhạc, múa v.v. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một quan niệm sai lầm rằng giáo dục thẩm mỹ chỉ là một phần phụ, chưa nhận được sự quan tâm, đầu tư như ở những khía cạnh phát triển còn lại.

Thay vì cách tiếp cận hàn lâm, cứng nhắc, giáo dục thẩm mỹ hay cụ thể là giáo dục nghệ thuật ở lứa tuổi mầm non cần tập trung nhiều hơn tới những trải nghiệm thực tế và tôn trọng sự sáng tạo ở trẻ. Các hoạt động nghệ thuật cần được tổ chức theo hướng “học mà chơi, chơi mà học” để tạo hứng thú. Bài tập nghệ thuật không phải là một “việc phải làm”, tác phẩm của trẻ không bị đánh giá “đúng – sai”, tất cả phải tạo nên một không gian để trẻ tự do sáng tạo và mọi ý tưởng đều được tôn trọng. 

--

Vậy kỹ năng hay khía cạnh nào là quan trọng nhất với trẻ? 

Câu trả lời ngắn gọn là không có kỹ năng hay khía cạnh nào cả. Tất cả những kỹ năng và sự phát triển này đều quan trọng như nhau đối với sự phát triển của một em bé mẫu giáo. Chúng có sự liên kết, tương tác và bổ trợ lẫn nhau. Chẳng hạn như vận động thể chất lành mạnh và đủ đầy sẽ giúp cho các vận động tinh (như cầm bút) chính xác hơn, hỗ trợ kỹ năng viết và ngôn ngữ cũng như quá trình trẻ áp dụng những kỹ năng tự chăm sóc bản thân. 

Trường mẫu giáo là nơi chăm sóc trẻ ít nhất 6 – 8 giờ mỗi ngày. Đó không nên chỉ là nơi trông trẻ đơn thuần mà nên là một môi trường giáo dục thật sự toàn diện để trẻ vui chơi, học tập, tận hưởng, khám phá và lớn lên mỗi ngày. Đó chính là cánh cửa đầu tiên để con vững vàng hơn trước khi bước ra thế giới, bên cạnh sự hỗ trợ của gia đình và cha mẹ.